W 1876 otwarto w Zakopanym szkołę snycerską, a w1882r.koronkarską; od 1886 stacja klimatyczna i uzdrowisko (zwłaszcza dla chorych na gruźlicę płuc i kości). W 1887 powstał zakład wodoleczniczy doktora A. Chramca, 1900 sanatorium doktora K. Dłuskiego pod Gubałówką — Bratnia Pomoc; na pocz. XX w. powstały sanatoria i zakłady przyrodolecznicze. W1873 założono Tow. Tatrzańskie, 1889 — Muzeum Tatrzańskie, 1909 z inicjatywy M. Zaruskiego
Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.W 1884 otwarto linię kolejową Kraków-Chabówka, 1899 — Chabówka-Zakopane. Od końca XIX w. ważny ośr. kult.-artyst., przebywali tu i tworzyli m.in.: H. Sienkiewicz, W. Orkan, S. Witkiewicz. S K. Przerwa Tetmajer, J. Kasprowicz , K. Szymanowski, S.I. Witkiewicz, K. Makuszyński, W. Matlakows,J.G. Pawlikowski oraz pierwszy proboszcz parafi zakopiańskiej ks. J. Stolarczyk. Około 1890r. S. Witkiewicz stworzył w architekturze styl zakopiański, oparty na budownictwie i zdobnictwie Podhala. Od 1900r. Miasteczko. Dostaje prawa miejskie 1933. W czasie okupacji niem. okupacji punkt przerzutowy na Węgry i ośrodek kurierski, (kurierami byli m.in. znani po! a H. Marusarzówna, F. Klaper. S Marusarz, W. Roj-Gąsienica, J. Krzeptowski ); 3 obozy pracy przymusowej 1 w podziemiach hotelu Pałace mieścił się areszt Gestapo, przez który przeszło 15 tys. mieszkańców Podhala. Opór mieszkanców zniweczył niem. próbę stworzenia tzw. Go- ralenvolku; po wojnie znaczna rozbudowa miasta.
Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego, utworzone w 1888, od 1922 w budynku proj. S. Witkiewicza (przyroda Tatr, historia, etnografia i sztuka ludowa Pod- hala); oddziały muzeum to: Galeria Sztuki im. Władysława i Jerzego Kulczyckich. Galeria Władysława Hasiora, Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. Stanisława Witkiewicza w willi Koliba. Kornela Makuszyńskiego. Izba Pamięci Bronisława Czecha., Muzeum Jana Kasprowicza, wraz z mauzoleum (na Harendzie).Muzeum Karola Szymanowskiego (w willi Atma); Zbiory Ludoznawcze im. Stefana i Tadeusza Szymańskich (chata Tea); Zagroda Jana Krzeptowskiego Sabały.
Drewniany kościół Św. Klemensa (1847- 51), wewnątrz feretrony, obrazy lud. (XIX w.), przy kościele zabytkowy Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku; neo- got. kościół par. (1876-96, J.P. Dziekoński); chaty góralskie (XIX w.); budowle w stylu zakopiańskim proj. S. Witkiewicza (XIX/ XX w.): wille — Koliba, Oksza, Pod Jedlami, Witkiewiczówka, sanatorium Warszawianka, kaplica w Jaszczurówce. PomnikT. Chałubińskiego, Sabały (1903, J. Nalborczyk); przy drodze do Kuźnic pomnik Rozstrzelani Partyzanci (1964, W. Hasior).
* Ośrodek wytwórczości sztuki lud. i żywej tradycji folkloru podhalańskiego (stroje); rzeźba i zdobnictwo w drewnie, zdobnictwo w metalu i skórze, kowalstwo artyst., malarstwo na szkle, hafciarstwo i kożusznictwo; prace wielu artystów lud. nagradzane, znajdują się w licznych muzeach. Gawędziarze, pisarze i poeci lud., m.in.: Adam Pach , Stanisław Gąsienica – Byrcyn (ur. 1911). Zespół Pieśni i Tańca im. Klimka Bachledy [zał. 1957), Harcerski Zespół Regionalny im. Bartusia Obrochty (zai. 1965); oba zespoły występują w kraju i za granicą, nagradzane. Imprezy folklorystyczne: m.in. co roku Jesień Tatrzańska, w jej ramach Festiwal Folkloru Ziem Górskich, od 1968 — Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich. Izby twórców lud.: Eweliny Pęksowej, Władysława Walczaka, Jana Tyłki, Stanisławy Czech-Walczakowej, Andrzeja Biernacika, Władysława Gąsienicy- -Makowskiego i in.; izby-świetlice: Bolesława Karpiela, Ryszarda i Marii Cwikłów.
Posty
